De Matthäus Passion verveelt Ben (67) nooit: ‘Hoe vaker ik hem hoor, hoe korter hij lijkt’

Met Pasen in aantocht klinkt op tal van plekken weer de Matthäus Passion. Voor de Roosendaalse muziekkenner Ben Cartens (67) is het werk van Johann Sebastian Bach al een leven lang een bron van fascinatie. “Hoe vaker ik het hoor, hoe korter het lijkt”, zegt hij. “En elke keer raakt het weer anders.”

Cartens is zijn hele leven actief geweest in de muziek. Hij studeerde fluit en rondde recent nog een studie musicologie af. Als directeur van muziekscholen in onder meer Roosendaal en Arnhem stond hij jarenlang midden in het kunstonderwijs. Daarnaast gaf hij les, trad hij op en vervulde hij diverse bestuursfuncties.

Bach is het grootste geschenk van muziek aan de mensheid

Zijn fascinatie voor muziek is groot en ook breed, blijkt wel uit de duizenden cd’s in stijlen blues, tot jazz en klassiek. Zijn passie komt misschien wel het sterkst naar voren als hij over componist Johann Sebastian Bach praat. “Bach is het grootste geschenk van muziek aan de mensheid”, zegt Cartens zonder aarzeling. “Je kunt er gewoon naar luisteren en denken: wat een mooi stukje muziek. Maar als je dieper luistert, hoor je hoe ongelooflijk knap het in elkaar zit.”

Matthäus Passion

Binnen het werk van Bach neemt de Matthäus Passion een bijzondere plaats in. Het stuk, dat ruim drie uur duurt, vertelt het lijdensverhaal van Christus. “Wat dit werk zo bijzonder maakt, is de spanningsboog”, legt Cartens uit. “Het houdt je drie uur lang vast in één verhaal. Dat is echt uniek.”
Zelf hoorde hij het werk inmiddels zo’n meer dan twintig keer. Hij speelde het zelf één keer, tijdens zijn studententijd in Rotterdam. Toch blijft het hem verrassen. “Het verveelt geen moment. Sterker nog: hoe vaker ik het hoor, hoe korter het lijkt.”

Muzikaal verhaal

Volgens Cartens zit de kracht van de Matthäus Passion ook in de manier waarop Bach het verhaal muzikaal tot leven brengt. “Als iemand huilt in het verhaal, hoor je dat in de muziek. Als de haan kraait, hoor je dat ook. Het is bijna alsof je het verhaal kunt zien.” Die directe werking maakt het stuk toegankelijk voor een breed publiek. “Je hoeft er niet voor doorgeleerd te hebben. Je kunt er gewoon naartoe gaan en het over je heen laten komen.”

Paas-traditie

Nederland heeft volgens Cartens een bijzondere band met het werk. “Dit is echt een Matthäus-land. Er zijn hier honderden uitvoeringen per jaar, van professioneel tot amateur.” Die traditie gaat ver terug en werd onder meer versterkt door dirigent Willem Mengelberg. Inmiddels is het werk niet meer weg te denken uit de aanloop naar Pasen.

Je hoeft niet alles te begrijpen. Neem de tijd, leg je telefoon weg en luister. Dat is genoeg

Cartens was negen jaar voorzitter van de Stichting Matthäus Passion in Oudenbosch en maakte daar talloze uitvoeringen mee. Sommige momenten zijn hem altijd bijgebleven. Zoals een uitvoering in 2016 vlak na de aanslagen in Brussel. “Op dat moment kreeg de muziek ineens een heel andere lading. Het ging niet alleen meer over het verhaal van Christus, maar ook over het verdriet van dat moment. Zelfs de zangers hielden het bijna niet droog.” Volgens hem laat dat zien hoe actueel het werk nog altijd is. “Zo zie je dat zelfs een gebeurtenis op een vliegveld bij Bach binnen kan komen. Heel wonderlijk.”

Voor mensen die twijfelen of het iets voor hen is, heeft Cartens het advies om gewoon te gaan. “Je hoeft niet alles te begrijpen. Neem de tijd, leg je telefoon weg en luister. Dat is genoeg.” De Matthäus Passion bestaat inmiddels zo’n 300 jaar, maar volgens Cartens is de houdbaarheid nog lang niet bereikt. “Dit gaat nog wel duizend jaar mee”, zegt hij overtuigd.

Ook dit jaar is Cartens weer bij een uitvoering, in Oudenbosch. Een plek die voor hem vertrouwd voelt. “Het blijft bijzonder”, zegt hij. “Elke keer weer.”