Kwart van de stemmen in Ulu Moskee was volmacht: ‘Zwakte in systeem’
De Ulu-moskee, waar tijdens de verkiezingen een stemlokaal is gevestigd.
Het aantal stemmen bij volmacht is bijzonder hoog: in de regio van ZuidWest heeft méér dan tien procent van de stemgerechtigden bij volmacht hun stem uitgebracht, blijkt uit landelijk onderzoek van de NOS. Bij het Bergse stemlokaal in de Ulu Moskee is zelfs meer dan een kwart van de stemmen bij volmacht: 26 procent. De Bergse burgemeester Margo Mulder vindt het volmacht-systeem kwetsbaar en wil dat meer mensen zélf gaan stemmen.
Landelijk wordt er een oproep gedaan om opnieuw naar het stemsysteem te kijken, na vermoedens van stembusfraude met volmachten in Gorinchem. Daar worden de verkiezingen overgedaan vanwege vermoedens van fraude.
Aangescherpt
Sinds 1 januari zijn de regels rond het ronselen van volmachten aangescherpt. Het actief benaderen van kiezers om hun stempas af te staan is sneller strafbaar geworden en kan leiden tot hogere straffen. Dat leidde in het Zuid-Hollandse Gorinchem tot vermoedens van stembusfraude. Vier jaar geleden was het hoge aantal volmachten in Bergen op Zoom-Oost voor toenmalige Bergse burgemeester Frank Petter de aanleiding tot een onderzoek en een hertelling van de stemmen.
Volgende keer meer aandacht
Dit jaar was daartoe in Bergen op Zoom, ondanks het hoge percentage volmachten, geen aanleiding. Huidig burgemeester Margo Mulder laat in een reactie weten dat “het op zichzelf een mooi recht is, maar dat stemmen bij volmacht eigenlijk een uitzondering zou moeten zijn.” In die zin ziet ook burgemeester Mulder het hoge aantal volmachtstemmen als “een zwakte in het verkiezingsproces.” Bij volgende verkiezingen wil ze ook plaatselijk daar meer aandacht aan gaan geven en stimuleren dat inwoners tóch vooral zelf gaan stemmen.
Data-analyse NOS
Volgens een data-analyse van de NOS zijn in West-Brabant meer dan 10 procent van de stemmen bij volmacht uitgebracht. Uitspringers zijn Rucphen en het Zeeuwse Tholen, waar meer dan 14 procent per afgegeven volmacht is gestemd. Ook in Bergen op Zoom, Woensdrecht en Steenbergen ligt het aandeel boven de 12 procent. Daarmee behoren deze gemeenten tot de gebieden waar relatief vaak gebruik wordt gemaakt van deze stemmingsmethode.
In andere West-Brabantse gemeenten, zoals Roosendaal, Etten-Leur, Halderberge en Zundert, ligt het aandeel eveneens boven de 10 procent, maar minder uitgesproken.
Waarnemers
Volgens de NOS-analyse maken veel Nederlanders uit gemak gebruik van volmachtstemmen, terwijl het systeem officieel bedoeld is voor kiezers die zelf niet naar het stembureau kunnen. Internationale waarnemers, zoals van de OVSE, waarschuwen al jaren dat het hoge gebruik van volmachten in Nederland “buitenproportioneel” is in vergelijking met andere democratieën. Ze wijzen erop dat het systeem spanning kan opleveren met het stemgeheim en het principe dat iedere kiezer zelfstandig zijn stem uitbrengt.