Muskusrattenvangers in West-Brabant blijven scherp, ondanks dalende cijfers

Terwijl in grote delen van het land het aantal gevangen muskusratten weer stijgt, laat het gebied van waterschap Brabantse Delta juist al jaren een dalende lijn zien. Toch zijn muskusrattenvangers als Jeroen van Heijst niet minder alert. “Zolang de muskusrat niet op nul staat, hebben we de wedstrijd niet gewonnen.”

In Brabant zijn vorig jaar 17 procent meer muskusratten gevangen dan het jaar ervoor, landelijk zelfs 27 procent. Dat baart zorgen, want de dieren vormen een directe bedreiging voor dijken en oevers. Ze graven holen onder water, maken keringen poreus en vergroten zo het risico op verzakkingen en doorbraken.
In het werkgebied van waterschap Brabantse Delta is het beeld positiever. Daar dalen de vangstcijfers al sinds 2020. “In West-Brabant hebben we ongeveer 400 vangsten gedaan, terwijl dat er in heel Brabant zo’n 2600 zijn”, zegt André Bosters van Brabantse Delta. “Dat gaat keigoed, om het op z’n Brabants te zeggen.”

Rattenvanger

Eén van de mensen die dagelijks met laarzen in de sloot staat, is muskusrattenvanger Jeroen van Heijst. Hij werkt al ruim 22 jaar in hetzelfde gebied, rond Dinteloord en Steenbergen. “Het is essentieel dat je je gebied goed kent”, zegt hij. “Op ieder slootje kan ik aanwijzen waar ik ooit muskusratten heb gevangen.”

Van Heijst controleert zijn watergangen meerdere keren per jaar. In sommige delen staat zijn vangst al twee tot drie jaar op nul. “Maar juist dan moet je alert blijven,” benadrukt hij. “Het wordt steeds lastiger om in een gebied met maar een paar ratten die laatste eruit te filteren.”

Hoe snel het mis kan gaan, blijkt uit een veldproef waarbij muskusratten drie jaar lang niet werden bestreden. “We begonnen met een kleine populatie van twintig à dertig dieren”, vertelt Van Heijst. “Na drie jaar waren dat er meer dan duizend. De groei is echt explosief.” In België worden Muskusratten niet voor niks waterkonijnen genoemd. Ze planten zich snel voort en de jongen kunnen binnen een half jaar zelf jongen krijgen.

Ik heb gezien dat trekkers volledig wegzakken door een muskusrattenhol

Het probleem zit onder het wateroppervlak. “Muskusratten graven hun holen altijd onder water”, zegt Van Heijst. “Daardoor zie je de schade niet meteen, maar ontstaat er wel een gevaarlijke, poreuze plek in een dijk.” Dat is niet alleen een risico voor waterveiligheid, maar ook voor boeren en recreanten. “Ik heb gezien dat trekkers volledig wegzakken door een muskusrattenhol”, vertelt hij. “Ook met een paard of auto kun je zomaar in zo’n gat belanden.”

DNA-onderzoek

Om zeker te weten dat gebieden echt vrij zijn van muskusratten, zet het waterschap steeds vaker DNA-onderzoek in. Watermonsters worden in het lab onderzocht op sporen van muskusrat-DNA. “Als we niets aantreffen, kunnen we daar minder intensief controleren”, zegt Bosters. “Dat scheelt tijd, fysieke belasting en vermindert ook de kans op bijvangst.” Van Heijst noemt het een waardevolle aanvulling, maar benadrukt dat het veldwerk broodnodigblijft. “Je kunt met tien laptops langs de sloot staan, maar uiteindelijk moet je het in de praktijk doen.”

Bever

Het werk wordt ondertussen niet eenvoudiger. Door natuurontwikkeling, hogere waterstanden en aangepast maaibeleid zijn sporen van muskusratten lastiger te zien. Daarnaast speelt de bever een steeds grotere rol. “De bever is prachtig, maar maakt enorme holen”, zegt Van Heijst over het dier dat tot 30 kg zwaar is, tegenover de 1,5 kg die een muskusrat weegt. “Muskusratten leven daar soms gewoon bij in. En omdat de bever beschermd is, wordt het vangen van muskusratten daar ingewikkelder.”

Hoewel de cijfers in West-Brabant gunstig zijn, is Van Heijst niet gemakzuchtig geworden. “Ik heb ooit duizenden ratten gevangen in dit gebied”, zegt hij. “Zolang die muskusrat niet op nul staat, hebben we de strijd niet gewonnen.”