NU’91 slaat alarm over verharding in de zorg: ‘Agressie is de reden dat mensen massaal vertrekken’

Afgelopen jaar overwoog maar liefst negentien procent van de leden van vakbond NU’91 om de zorg te verlaten na gerichte agressie te hebben meegemaakt. “Schrikbarend!”, noemt Mark Froklage de cijfers die in januari 2026 zijn gepresenteerd. Ieder jaar houdt de bond een enquête onder leden en dat geeft geen rooskleurig beeld. Mark is er belangenbehartiger en vertelt dat het aantal meldingen niet terug loopt. Incidenten worden zelfs steeds heftiger.

Terwijl de maatschappij de zorgmedewerker tijdens aan het begin van de coronapandemie nog op een voetstuk plaatste, lijkt de realiteit op de werkvloer anno 2026 grimmiger dan ooit. Agressie tegen zorgpersoneel is geen incident meer, maar een structureel probleem dat de fundamenten van de sector uitholt. Vakbond NU’91, de beroepsorganisatie die zich specifiek richt op verpleegkundigen en verzorgenden, trekt aan de bel. Door middel van juridische bijstand, belangenbehartiging aan de CAO-tafel en een scherpe analyse van de werkvloer, probeert de bond een vuist te maken tegen dit ‘veelkoppige monster’.

De Belangenbehartiger aan het Front

Mark Froklage, belangenbehartiger bij NU’91 voor de regio’s Zeeland, Noord-Brabant en Limburg, ziet de dagelijkse praktijk in alle sectoren: van ziekenhuizen en de psychiatrie tot de thuiszorg en gehandicaptenzorg. Zijn rol is cruciaal wanneer incidenten niet langer individueel zijn, maar wijzen op een falend systeem bij de werkgever. Froklage constateert een zorgwekkende trend: hoewel het absolute aantal meldingen niet direct explosief stijgt, neemt de heftigheid van de incidenten toe. “Agressie is niet normaal, schelden is niet normaal. Het is een reden om de zorg te verlaten.”

Hoewel er in de CAO’s inmiddels veel is vastgelegd over preventie en nazorg, blijft de uitvoering in de praktijk weerbarstig. Volgens Froklage breng je als instelling “de maatschappij mee naar binnen”, inclusief alle ruwe randjes en agressieve gedragingen die daar tegenwoordig bij horen.

Het Dilemma van de Aangifte en Anonimiteit

Een van de grootste knelpunten in de aanpak van agressie is de bereidheid om officieel aangifte te doen. Er heerst een diep geworteld wantrouwen in het juridische systeem, waarbij de angst voor de dader vaak groter is dan de drang naar rechtvaardigheid. Froklage legt uit dat het systeem simpelweg niet waterdicht is voor wie onzichtbaar wil blijven. “De werkgever ondersteunt de medewerker en dat gebeurt anoniem, maar ergens in het proces komt die naam dan toch weer naar boven. Dat is blijkbaar niet te voorkomen; zo zit het juridische systeem in elkaar.”

Dit gebrek aan echte anonimiteit, gecombineerd met de hoge tijdsdruk, zorgt ervoor dat veel incidenten ongemeld blijven. Medewerkers voelen dat de administratieve rompslomp niet opweegt tegen het resultaat, zeker niet als ze het gevoel hebben dat er “toch niets mee gebeurt.” NU’91 lobbyt daarom hard voor systeemveranderingen, zodat zorgverleners veilig hun recht kunnen halen zonder vrees dat de dader hen opzoekt via sociale media.

Meer Handen, Minder Frustratie

Naast de juridische kant is er de rauwe werkelijkheid van de werkvloer. Arjan van den Broek, verpleegkundige op de Intensive Care (IC) van het Amphia Ziekenhuis en tevens vakbondsconsulent, legt de vinger op de zere plek: de directe relatie tussen werkdruk en agressie. Voor Van den Broek is de oplossing glashelder: meer personeel zorgt voor meer rust, wat direct leidt tot minder frustratie bij zowel de patiënt als de familie. “Uit CBS-rapporten blijkt dat op de afdelingen waar de werkdruk heel hoog is, de agressie ook hoger is. Als jouw bezetting beter is, heb jij meer tijd voor die patiënten. Die rust creëren zou een oplossing moeten zijn.”

Van den Broek ziet dat veel instellingen momenteel slechts aan symptoombestrijding doen. Ze bieden agressietrainingen aan of zetten beveiligers neer nadat het volledig uit de klauwen is gelopen, maar de onderliggende oorzaak – de chronische haast – blijft bestaan. Op een IC, waar de bezetting luxe is, kan een verpleegkundige vaak nog de tijd nemen om een verwarde patiënt gerust te stellen. Op een drukke verpleegafdeling is die tijd er niet, wat soms leidt tot een kookpunt. Arjan: “De werkdruk daar is veel hoger en dat heeft te maken met het niet de tijd hebben voor je patiënt. Het niet de juiste zorg kunnen leveren leidt gelijk weer tot gefrustreerde familieleden die dat gaan ventileren, niet altijd even subtiel.”

De Veranderende Tijdgeest: Post-COVID en Assertiviteit

De coronaperiode wordt door velen gemarkeerd als een scharnierpunt. Hoewel de extreme incidenten uit die tijd – waaronder doodsbedreigingen – zijn afgenomen, is er iets blijvends veranderd in de houding van de burger. De maatschappij is mondiger, maar ook veeleisender geworden. Van den Broek merkt dat de inhoudelijke bemoeienis met behandelingen is toegenomen. Soms worden zorgverleners letterlijk in een hoek gedreven door grote families die eisen dat een behandeling wordt voortgezet of juist gestopt.

Zelfs kleine handelingen worden een strijd. Van den Broek beschrijft situaties waarbij collega’s “om van het gezeur af te zijn” maar toegeven aan medisch onnodige eisen, zoals het aanleggen van gips terwijl een drukverband volstaat. Het is een vorm van defensieve zorg die weer extra tijd kost, waardoor de werkdruk alleen maar verder stijgt.

De Weg Vooruit: Preventie en Erkenning

NU’91 blijft hameren op een integrale aanpak waarbij de overheid een grotere rol moet spelen. Froklage is teleurgesteld in de politieke respons. Hij merkt dat agressie nog te veel als een incident wordt gezien. De bond pleit voor kortere lijntjes met de politie maar ook voor een praktische aanpak, zoals betere technische hulpmiddelen. Denk bijvoorbeeld aan noodknoppen die ook daadwerkelijk functioneren.

Zoals Arjan van den Broek het kernachtig samenvat: “Je moet de zorgmedewerkers bewust maken van het feit dat agressie niet normaal is. Maar je hebt ook de back-up nodig van de organisatie.

Alarmerende uitkomsten van het meest recente NU’91 onderzoek onder de leden:

• 19 procent heeft wekelijke met agressie te maken
• 79 procent vindt dat agressie in 2025 is toegenomen
• 45 procent vindt niet dat aangiftes juist worden afgehandeld
• 19 procent overwoog in 2025 de zorg te verlaten vanwege agressie

De overige resultaten van het onderzoek vind je hier.

• Meer over agressie in de zorg in onze regio lees je in dit dossier.
• Heb jij ook ervaringen met agressie of bedreiging in de zorg en wil je dat verhaal delen? Stuur dan een mail naar [email protected].

Deze productie kwam mede tot stand met behulp van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.