Participatie in Roosendaal: er zijn goede aanzetten, maar het is nog niet overal verankerd

Het onderzoek naar de burgerparticipatie in Roosendaal stamt al uit 2024, maar donderdagavond presenteerde Rekenkamer West-Brabant de resultaten in de raadszaal van Roosendaal. Vooral het informeren van de burger aan het begin van het proces is volgens hen cruciaal. Als dat niet goed gaat, is het vertrouwen bijna onherstelbaar beschadigd.

Roosendaal heeft inmiddels grote stappen gemaakt, zo is het participatieproces een vast onderwerp in raadsvoorstellen. De conclusie is dat in Roosendaal de basis staat en de winst gaat zitten in een consistente uitvoering.

Er zijn twee soorten participatie: burgerparticipatie en overheidsparticipatie. Bij de eerste gaat het er om de inwoners mee te laten denken bij gemeentelijk beleid en plannen. Wanneer inwoners zelf met plannen komen dan kunnen zij de gemeente om steun vragen. Dit noemt men overheidsparticipatie.

Wel moet voor de burgers in het begin duidelijk worden gemaakt binnen welke kaders zij invloed hebben. “Als er sprake is van een dijkdoorbraak, mogen we hopen dat de burgemeester niet eerst om burgerparticipatie gaan vragen”, aldus de Rekenkamer. Daarmee geeft zij aan dat er verschillende gradaties van zeggenschap zijn.

DE-TOLtuin en Bloesembos

Projecten met overheidsparticipatie die zijn onderzocht waren DE-TOLtuin en Bloesembos. In beide gevallen namen de bewoners het initiatief om de leefomgeving te verbeteren. Daarbij kwamen zij met doelen als natuurlijk spelen, recreëren en herstel van een minibos. Hierin heeft de gemeente Roosendaal vervolgens gefaciliteerd. Daarbij is de rol van de ambtelijke verbinders erg belangrijk geweest.

In grotere dossiers als de Bulkenaar en Cloetta wringt de schoen met name over de locatiebepaling. De eerste gaat over de plaats van het nieuwe ziekenhuis en de tweede betreft die van de snoepfabriek. “Dit is ook wel logisch te verklaren want niemand wil een ziekenhuis of kerncentrale in zijn achtertuin”, aldus de Rekenkamer.

Geschaad vertrouwen

In dergelijke gevallen, wanneer de burger niet in de zeggenschap meegenomen kan worden, is er een andere oplossing. Dan is het zaak volgens de Rekenkamer om vanaf het begin van het project de inwoners hierover duidelijk te informeren. Want, als het vertrouwen in het begin al geschaad is, is dit nauwelijks meer te repareren. Hiervan is vooral sprake bij majeure projecten. Ten tijde van Cloetta en de Bulkenaar was burgerparticipatie nog geen verplichting. Maar zelfs dan is het volgens de Rekenkamer verstandig om de inwoners te laten participeren.

Soms ziet de rekenkamer dat mensen die in het begin pertinent tegen zijn, later in het proces toch mee gaan denken. En de groep die per definitie in de weerstand zit, die kan ondermijnend werken op de voortgang. Dan is het verstandig om deze mensen erop te wijzen dat het hen vrij staat om de juridische wegen te bewandelen met bijvoorbeeld bezwaarschriften. “Dat iedereen het eens is met de plannen, dat komen we maar zelden tegen”, aldus een onderzoeker.

Participatie-eiland

Ter voorkoming van informatieversnippering binnen de gemeente adviseert de Rekenkamer een participatie-eiland. Bjorn Rommens (PRO) zat eerder in een werkgroep over dit onderwerp samen met Rianne Sieben (Vitaal Liberaal). Rommens ziet dat de tijd de werkelijkheid heeft ingehaald en dat er al veel van de aanbevelingen zijn toegepast. Wel betreurt hij het dat er bij de presentatie maar vijf van de elf partijen aanwezig zijn. Sieben ziet in de toekomst graag nog meer samenspraak met het college en het ambtelijk apparaat.

Winst in consistente uitvoering

De Rekenkamer adviseert verder aan om al in een vroeg stadium van een onderwerp het participatietraject vast te leggen, en als dit heeft plaatsgevonden het altijd te evalueren. Op die manier kan er lering uit getrokken worden. De conclusie is dat in Roosendaal de basis staat en de winst gaat zitten in een consistente uitvoering.