Sint Jan herrijst als cultuurtempel: nieuw kloppend hart van Roosendaal

Al meer dan 750 jaar vormt de Sint Jan de wieg van Roosendaal. Het gebouw met een ziel heeft de nodige tegenslagen meegemaakt; van branden tot oorlogen. “Het heeft een vermogen tot overleven”, wordt erover gezegd. Na het verlies van haar kerkfunctie in 2003 transformeerde het icoon aan de Markt onlangs tot het nieuwe culturele hart van de stad. Vrijdagmiddag vond de officiële opening plaats.

De Sint Jan is al in 1268 als kapel gebouwd. Inwoners van Langdonk, Hulsdonk en Kalsdonk kregen toestemming van de heer van Breda om een kapel te bouwen. Wat nu Roosendaal is, hoorde toen nog bij de parochie van Nispen. Waarschijnlijk is de kapel gebouwd omdat inwoners de afstand naar de kerk van Nispen te ver weg vonden. Daarom wordt de Sint Jan ook wel ‘de wieg van Roosendaal’ genoemd.

In 1460 werd de kapel vervangen door een grotere kerk, in 1839 is de Sint Jan zoals we hem nu kennen voltooid en ingewijd. Vanaf de jaren zestig daalde het aantal kerkgangers snel. Daarom werd in 2003 de Sint Jan aan haar eredienst onttrokken.

Bruisend hart

Zestien jaar later, in 2019, wordt nagedacht over herbestemming. De conclusie: de Sint Jan moet een plek worden voor álle Roosendalers. Een cultuurtempel en een bruisend hart van de stad. Jan Hein Sloesen is hiermee aan de slag gegaan.

Bijzonder aan deze renovatie maakt dat veel elementen van de kerk behouden zijn. “En alles wat aan de kerk is toegevoegd, kan er ook weer uit”, legt Sloesen uit. “Dat betekent dat als over honderd jaar besloten wordt dat de Sint Jan weer een kerk moet worden, dat gewoon kan.” Want dat laatste was ook een van de doelen van conceptontwikkelaar Ben ten Hove. “Je wilt dat zoveel mogelijk mensen gebruik kunnen maken van de kerk. Nu, over vijftig jaar en misschien ook over honderd jaar.”

Verdienmodel

Daarom is gekozen voor een sociaal-, maatschappelijke en culturele functie. Iedereen die wil kan binnenlopen voor een bakje koffie. De kerk kan verhuurd worden; in zijn geheel voor evenementen, of losse ruimtes voor bijvoorbeeld vergaderingen en bijeenkomsten. De verhuur is tevens het verdienmodel van de kerk, want de verbouwing is volledig bekostigd door leningen en juist zonder subsidies.

Er is qua verhuur veel mogelijk, maar één ding staat centraal: “De kerk in de waarde laten die hij heeft”, verklaart Sloesen. Grote dansfeesten in het gebouw organiseren net zoals vroeger gaat dus niet meer. “Daar hebben we hele andere mooie gebouwen voor in Roosendaal.”

Een flinke klus

De renovatie was een flinke klus. Zo is de complete vloer uit de kerk verwijderd, zodat er vloerverwarming aangelegd kon worden. Daardoor zijn er bijzondere vondsten onder de kerk gedaan; graven van rijke overleden Roosendalers van vóór 1839. “We hebben ze bekeken en teruggelegd waar ze lagen.” Het ontdekken wat er onder de Sint Jan lag, was voor Sloesen een van de spannendste momenten.

Evelien van der Star is enthousiast over de ‘nieuwe’ Sint Jan. “Het is echt weer een plek voor de gemeenschap, waar gewerkt kan worden maar waar je ook zomaar even binnen kan lopen. De deuren zijn echt weer open voor iedereen.” De wethouder erkent dat de renovatie een lang proces is geweest. “Maar met een lange adem kom je wel ergens.”

Deze plek heeft een ziel, het heeft een vermogen tot overleven.

Ten Hove kan zich de eerste keer dat hij de Sint Jan binnenstapte nog goed herinneren. “Ik schrok toen wel. Ik kom vaak in kerken die niet meer in gebruik zijn. Deze was nog wel in gebruik, maar dan voor grote feesten. Dat zag je gewoon, het gebouw was uitgeleefd.” Maar één ding had de Sint Jan nog wel volgens Ten Hove: een ziel. “Deze plek is meer dan 750 jaar oud. Dat betekent dat het een vermogen heeft tot overleven, anders hou je het nooit zo lang vol.”

Door deze vorm van herbestemming kunnen weer zoveel mogelijk mensen gebruik maken van het kerkgebouw. “Ik hoop dat de Roosendalers zien dat het hart weer terug is in hun stad”, aldus wethouder Van der Star.