Waarom zorgmedewerkers de ‘zuurstofmaskers’ nu echt zelf moeten opzetten

In de gangen van de Nederlandse zorgsector klinkt steeds vaker de vraag: hoe houden we dit werk vol? Het is niet de roep van een patiënt, maar die van de zorgverlener zelf. Danielle Mieger-Prinse, GZ-psycholoog en docent, ziet het dagelijks in haar praktijk BolWerk Psychologie. Na twintig jaar in het vak merkt ze: bij veel mensen is de rek eruit. Wat begint als tomeloze loyaliteit, eindigt te vaak in een burn-out.

In haar kantoor hangen inspirerende teksten aan de muur. Ingelijste boodschappen over loslaten en verder willen, vooruit kunnen. En onder een whiteboard waarop schetsmatig het verloop van een burn-out is geschetst zit Danielle zelf, aan een opgeruimd bureau. Tegenover haar zitten geregeld mensen die bij hun werk in de zorg zijn vastgelopen, om verschillende redenen. Eén ervan is dat ze te maken kregen met agressie of dreiging op de werkvloer.

Danielle is helder als ze uitweidt over de problematiek: “Zelfzorg zie ik niet als luxe, maar als een professionele vaardigheid.” Ze deelt hierover regelmatig haar kennis in onderwijscontexten en denkt met organisaties mee over stressgerelateerde uitval en preventie. Ze gebruikt vaak de metafoor van het vliegtuig: “In de instructies zeggen ze altijd: zet eerst je eigen zuurstofmasker op en dan pas dat van je kind. Maar in de zorg zetten veel professionals zichzelf als laatste. Eerst de patiënt, en pas daarna komt de zorgverlener zelf. En dáár begint het te wringen.”

De emmer en de druppel

Vastlopen door agressie in de zorg gebeurt zelden na één voorval. Het is vaak een opeenstapeling van incidenten die zich opstapelen bovenop al aanwezige werkdruk en emotionele belasting. Danielle ziet in haar praktijk dat verbaal geweld soms wordt onderschat en als ‘onderdeel van het werk’ wordt gezien.

“Als agressie ‘normaal’ wordt, schuiven grenzen ongemerkt op,” legt ze uit. “Mensen redeneren het weg, maar ondertussen begin je je werkdag al met een spanningsniveau van een zes op een schaal van tien. Aan het einde van de dag zit je fysiek en mentaal vast, en herstellen lukt niet meer. Je stressrespons blijft op een ongezond hoog niveau staan.”

Danielle vertelt dat sommige mensen na een ernstig incident langdurige stress- of traumaklachten kunnen ontwikkelen. De weg terug is dan loodzwaar, omdat de werkomgeving — de plek waar het gebeurde — ook de plek is waar je weer moet functioneren. Juist daarom is opvang en nazorg na incidenten essentieel.

De rol van de werkgever

Volgens Danielle ligt er een belangrijke taak bij werkgevers. Het gaat om helder beleid én emotionele rugdekking. “Maak duidelijke kaders,” zegt ze. “Wat is een absolute no-go? Bescherm je medewerkers door consequent achter ze te staan. Als een medewerker aangeeft dat het te veel wordt, neem dat signaal dan direct serieus. Wacht niet tot iemand omvalt.”

Ze ziet dat organisaties soms terughoudend zijn met vroege ondersteuning. “Een preventief traject kan veel verschil maken,” zegt ze. “Niet alleen voor de medewerker, maar ook voor het team en de continuïteit van zorg. Vroege hulp is vaak effectiever dan wachten tot iemand langdurig uitvalt.”

Het grotere plaatje

Tegelijkertijd benadrukt Danielle dat individuele teams en organisaties dit niet alleen kunnen dragen. Factoren als krapte op de arbeidsmarkt, hoge werkdruk en systeemdruk spelen mee. “Er is op sectorniveau meer nodig om veiligheid en bezetting structureel te verbeteren,” zegt ze. “Als mensen structureel onderbezetting compenseren uit loyaliteit, wordt het uiteindelijk voor iedereen kwetsbaar.”

De oplossing: weerbaarheid en waardering

Preventie begint volgens Danielle aan de voorkant. “Waarom leren mensen dit pas achteraf?” zegt ze. “Waarom is er pas zorg als het leed al is geschied?” In haar opleidingen voor behandelaren is aandacht voor energiemanagement, professionele grenzen en herstel bewust onderdeel van het programma.

“Je loyaliteit is je kracht, maar zonder grenzen is het je grootste risico,” besluit ze. Volgens Danielle groeit het besef dat mentale gezondheid en een veilig werkklimaat óók onderdeel zijn van goede zorg. “Als je structureel over je grenzen gaat, houd je dit werk niet vol.”

Deze productie kwam mede tot stand met behulp van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.