Analyse: Toezichthouders Bergse podia misten belangrijke signalen

Het rommelt nog steeds achter de schermen bij poppodium Gebouw-T en theater De Maagd in Bergen op Zoom. Nadat Streekomroep ZuidWest in september 2025 onthulde dat medewerkers en vrijwilligers gebukt gingen onder een schrikbewind, raakte alles in een stroomversnelling. De directeur is inmiddels ontslagen na een intern onderzoek. Maar daarmee is de kous niet af. Achter de schermen klinkt felle kritiek op de Raad van Toezicht (RvT) van Stichting Cultuurpodia Bergen op Zoom en omstreken. Waar waren de toezichthouders toen het misging?

Meerdere bronnen uiten hun diepe verbazing over de rol van de RvT in de afgelopen jaren. De signalen waren er namelijk al lang. Twee jaar geleden legde een enquête onder het personeel de onvrede al bloot. Toch duurde het tot het najaar van 2025 voordat de raad eindelijk actie ondernam tegen de onveilige werksfeer.

Te laat

De vraag is bovendien of de RvT wel uit eigen beweging ingreep. Het college van B&W schreef na politieke vragen van VVD en CDA dat de RvT de problemen op 26 september meldde bij de gemeente. Wat die brief er níét bij vertelde, mogelijk omdat het college dit niet wist, is dat de onderzoeksredactie van ZuidWest precies een dag eerder kritische vragen had gesteld aan diezelfde RvT.

Veel betrokkenen maken zich zorgen over de toekomst van de Stichting Podiumkunsten. Nu de directeur weg is, lijkt het probleem voor de buitenwereld opgelost, maar intern wordt dat betwijfeld. Dat de RvT vindt te kunnen blijven zitten, zorgt voor onbegrip. Bronnen die zich durven uit te spreken, schetsen een beeld van een raad die onbereikbaar is, geen feeling heeft met de werkvloer en alle signalen over sociale onveiligheid simpelweg heeft gemist. Dat de raad nu via een externe woordvoerder met de pers communiceert, versterkt dat afstandelijke beeld alleen maar.

Geheim rapport met gemeentegeld

Ook rondom het onderzoeksrapport hangt een zweem van geheimzinnigheid. Het rapport liet lang op zich wachten. Pas in mei werd duidelijk dat de RvT het document al een maand in bezit had. De gemeente – die het onderzoek nota bene volledig heeft betaald omdat de stichting er zelf geen geld voor had – heeft het rapport nog altijd niet gezien aldus een woordvoerder.

Afspraak is afspraak?

Bij de oprichting van de stichting eiste de gemeenteraad dat er twee keer per jaar openheid van zaken zou worden gegeven tijdens bestuurlijk overleg. Over de sfeer op de werkvloer is echter nooit gesproken. Vermoedelijk omdat de inmiddels ontslagen directeur altijd als enige bij die overleggen aanschoof. Pas toen in het najaar de bom barstte, zocht de RvT contact met de gemeente.

Mogelijk wacht de stichting op het aantreden van het nieuwe college van B&W om het rapport en de verbeterplannen te overhandigen. Angst voor privacygevoelige informatie is onnodig, aangezien zo’n rapport geanonimiseerd aangeleverd moet worden. Of het rapport onthult dat er méér mensen verantwoordelijk zijn voor de angstsfeer, blijft afwachten. Wel werd ZuidWest kort na de eerste publicatie al benaderd met de vraag of het onderzoek zich ook op andere betrokkenen richtte.

Transparantie ver te zoeken

De Governance Code Cultuur, de officiële gedragscode waar de stichting zich aan moet houden, is glashelder: er moet direct toezicht zijn en de organisatie moet transparant opereren. Onderdeel daarvan is het op tijd publiceren van het jaarverslag. Opvallend genoeg is het jaarverslag van 2025 nergens te vinden op de websites van de stichting of de podia. Juist in dat verslag had de RvT verantwoording moeten afleggen over de ontstane crisis.

ZuidWest vroeg de RvT rechtstreeks of zij nog wel kunnen aanblijven. Via hun woordvoerder laat de raad weten “vanzelfsprekend” kritisch naar het eigen functioneren te hebben gekeken: “Daarbij constateren wij dat signalen over sociale veiligheid in de praktijk vaak pas in een later stadium een toezichthoudend orgaan bereiken, mede vanwege de positie van de raad op enige afstand van de dagelijkse organisatie.”

Hiermee bevestigt de raad precies de kritiek van de werkvloer: ze stonden te ver van de praktijk en hebben de signalen gemist. De raad benadrukt wel dat er direct is ingegrepen toen de problemen eenmaal bekend waren, wat leidde tot het onafhankelijke onderzoek.

Nieuw college, nieuwe aanpak?

De uitkomsten van dat onderzoek worden vooralsnog strikt geheimgehouden. Er is dus werk aan de winkel voor de nieuwe wethouder van cultuur én de gemeenteraad. Zij zullen de onderste steen boven moeten krijgen. Niet alleen voor de werknemers en de vele vrijwilligers, maar ook om het cultuurgoed waar Bergen op Zoom zo trots op is, in ere te houden.