Grenspark krijgt fosfaatfilter en herstelt tegelijk historisch ven

In Grenspark Kalmthoutse Heide wordt momenteel een waterfilter in de Steertse Heide aangelegd en vindt het herstel van het Evertandven plaats. Het project moet ervoor zorgen dat er schoner water Nederland binnenstroomt en dat de kwetsbare natuur in het grensgebied herstelt. De werkzaamheden moeten worden afgerond voor de start van het broedseizoen.

In het noorden van het Grenspark Kalmthoutse Heide rijden tractoren af en aan. Daarmee is de rustige heidevlakte veranderd in een actieve werf. “Ze voeren grond af van het perceel waar we de grond afgraven om een waterfilter te installeren”, legt Jan Weverbergh, directeur van het Grenspark uit.

Landbouwverleden

De Steertse Heide is een bijzonder deel van het natuurgebied. “Hier heeft lange tijd landbouw plaatsgevonden”, legt Weverbergh uit. “Vanuit die landbouwactiviteit is er een probleem met de waterkwaliteit richting Nederland.”

Oeverkruid

Het water stroomt onder meer naar de Groote Meer, een Europees beschermd Natura 2000-gebied. Daar groeit onder meer het zeldzame Oeverkruid, een klein en kwetsbaar plantje dat bijzonder gevoelig is voor vervuild water.
De oplossing ligt in een zogenoemde fosfaatfilter. “We leiden de gracht die nu rechtstreeks naar de Groote Meer gaat om naar een filterbekken”, vertelt Weverbergh. “In het water dat afstroomt van landbouwgronden zitten fosfaten en stikstof. Die nutriënten komen nu eerst in een groot bekken terecht. Het water stroomt door een laag ijzerzand en daar binden de fosfaten zich aan het ijzer. Wat eruit stroomt, is proper water”, legt Veronique Kussé van het Agentschap voor Natuur en Bos uit. Ook stikstof wordt aangepakt, voegt Weverbergh eraan toe. “We kijken naar stikstofreductie door de plantengroei die in de filter aanwezig is”, zegt hij.

Het Evertandven was volledig gedegradeerd

Naast de waterfilter wordt ook het Evertandven hersteld, een historisch ven in het laagst gelegen deel van de Steertse Heide. “Dat ven was volledig gedegradeerd”, zegt Kussé. “Het was niet meer waterhoudend en sterk verruigd, met veel pijpenstro.” Die begroeiing is verwijderd om het ven opnieuw kansen te geven. “Zo kan het zich opnieuw ontwikkelen naar een betere kwaliteit”, zegt ze. “Waterhoudend, maar ook ecologisch veel sterker.”

Samenwerking

De werken zijn het resultaat van jaren voorbereiding. “Dit is echt werk van lange adem”, benadrukt Weverbergh. “We werken al ettelijke jaren samen met Nederland, met de provincie Noord-Brabant en met verschillende partners.”
Die samenwerking is nodig, want de ondergrond in het gebied is complex. “Je hebt hier zand, veen en klei”, zegt hij. “Dat moet allemaal grondig onderzocht worden, zodat de filter goed werkt en we geen ongewenste effecten krijgen, zoals verdroging. Water in het gebied houden is misschien wel de grootste uitdaging van het Grenspark.”

Opvallend is ook de financiering. “De provincie Noord-Brabant heeft dit project gesubsidieerd, hoewel het op Vlaams grondgebied wordt uitgevoerd”, zegt Weverbergh.

Volgens Kussé blijft het gebied toegankelijk. “Het is een stukje heide waar normaal niet zo veel bezoekers komen, maar wie hier wandelt, ziet natuurlijk wel de werken. Na afloop zullen bezoekers twee grote waterpartijen zien: het herstelde ven en de filter.” Voor mensen die meer willen weten over de werkzaamheden en het van dichtbij willen zien, zijn er een infowandelingen georganiseerd.

We hebben enkele jaren geleden al een gelijkaardige filter aangelegd iets noordelijker

De werken worden afgerond voor eind maart, net voor de start van het broedseizoen. “Vanaf het moment dat de filter klaar is, is het effect direct merkbaar”, zegt Weverbergh. “Het water wordt meteen gefilterd en de waterkwaliteit richting Nederland verbetert onmiddellijk.”

Voor Weverbergh voelt het project als een belangrijke stap. “We hebben enkele jaren geleden al een gelijkaardige filter aangelegd iets noordelijker”, zegt hij. “Het was altijd gezegd dat we ook deze zone moesten aanpakken. Nu lukt het eindelijk, met de juiste financiering. Daar zijn we heel blij mee.”