Miljoenen jodiumpillen over de datum, dit moet je weten

Misschien was het je al opgevallen, maar de kans is groot van niet. Sinds deze maand zijn veel jodiumtabletten die mensen hebben gekregen om zich te beschermen bij een kernramp over de datum. En dat roept de vraag op: zijn we nog wel beschermd?

“Ja”, klinkt het kort en krachtig uit de mond van nucleair geneeskundige Marcel Janssen van het Radboud universitair medisch centrum. “Jodiumtabletten waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken, zijn nog prima bruikbaar. Maar om zeker te weten dat ze bij iedereen nog even goed werken, is het belangrijk dat ze worden vervangen.”

Sinds 2017 hebben ongeveer drie miljoen mensen in Nederland – onder wie honderdduizenden Brabantse huishoudens – een doosje jodiumtabletten in huis. Binnen een straal van twintig kilometer van een nucleaire installatie gaat het om alle mensen tot en met veertig jaar. Op iets grotere afstand, van twintig tot honderd kilometer, zijn de jodiumtabletten bestemd voor alle kinderen tot achttien jaar en zwangere vrouwen.

Geen garantie dat verlopen tabletten nog volledig werkzaam zijn

De jodiumpillen mogen bij een kernramp alleen na advies van de overheid worden ingenomen. Ze zorgen ervoor dat de schildklier verzadigd raakt met niet-radioactief jodium, waardoor radioactief jodium geen kans krijgt om het lichaam binnen te dringen. Het verhoogde risico op schildklierkanker geldt statistisch vooral voor mensen onder de veertig jaar.

Volgens Janssen blijft de werking van de tabletten ook na het verstrijken van de houdbaarheidsdatum grotendeels aanwezig, maar wordt die minder voorspelbaar. “Je weet minder precies hoe sterk de schildklier nog wordt geblokkeerd. Dat hangt onder meer af van de omstandigheden waaronder het doosje is bewaard. Vocht en warmte kunnen de houdbaarheid beïnvloeden.”

Toch blijft een iets minder werkzame pil nog altijd veel beter dan geen pil, zegt de nucleair geneeskundige. “In de dosis zit een behoorlijke overmaat ingebouwd. Dus ook wanneer een pil nog maar voor negentig procent effectief is, werkt hij in de praktijk nog volledig.”

Overigens bieden jodiumpillen geen volledige bescherming bij een kernramp. Janssen: “Er komen ook andere stoffen vrij. Daarom moet je blootstelling aan radioactieve straling zoveel mogelijk beperken. Als er in de buitenlucht radioactieve deeltjes neerkomen in je omgeving, is het niet verstandig om te vertrekken. Je kunt dan beter met gesloten ramen en deuren binnenblijven.”

Mogelijk nieuwe jodiumtabletten in 2027

De rijksoverheid onderzoekt inmiddels of de jodiumtabletten moeten worden vervangen. Het RIVM bekijkt daarvoor verschillende scenario’s. Waarom dat niet eerder is gedaan, is niet bekend.

“Mede op basis hiervan neemt het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor deze zomer een definitief besluit over het verstrekken van nieuwe jodiumtabletten”, zegt een woordvoerder tegen Omroep Brabant.

Als dat besluit positief uitvalt, is het de bedoeling om in 2027 opnieuw op grote schaal jodiumtabletten te verspreiden onder dezelfde doelgroepen als in 2017.

Mocht je er toch niet gerust op zijn: voor een paar euro kun je zelf een doosje jodiumtabletten kopen bij de drogisterij. “Hamsteren is absoluut niet nodig!”, benadrukt Marcel Janssen.