Nieuwsanalyse – PFAS: voorbeeldprikken lost niets op, een gedragsomslag wél

Waterschapsbestuurders willen zélf een priktest ondergaan om hun bloed te testen op PFAS-stoffen. Is dat symboolpolitiek, of juist een signaal van de volksvertegenwoordigers om aan te geven hoe ernstig het gesteld is met PFAS-verontreiniging? Zeker is wel: PFAS is forever; en een priktest lost de vervuiling niet op, het bevestigt wat iedereen al weet. Om een satirisch platform te citeren: ‘diep van binnen zijn we állemaal PFAS’. De actie zorgt hooguit voor een andere mindset in Brussel en Den Haag.

PFAS is een verzamelnaam van vele duizenden moeilijk tot niet-afbreekbare probleemstoffen die ook in het water terechtkomen, de forever chemicals. Daarin heeft het waterschap een verantwoordelijkheid. Maar zoals ook Louis van der Kallen (OnsWater) zegt: “PFAS zit óveral.”

En daarmee is de uitslag van zo’n bloedproef op voorhand al duidelijk: er zúllen PFAS-stoffen worden aangetroffen. De vraag is alleen welke stoffen, hoe hoog is de concentratie en is er een aanwijsbare oorzaak aan te voeren? Komt het uit ons water of uit bijvoorbeeld importvoedsel? Zo’n testuitslag zal meer vragen oproepen dan dat deze kan beantwoorden.

Jarenlang produceerde de chemische industrie producten waarbij de PFAS’en vrijkwamen en tot enkele decennia geleden was daar nauwelijks controle op. Pas de laatste jaren wordt meer en meer duidelijk wat de effecten kunnen zijn: van vruchtbaarheidsproblemen tot dementie en mogelijk ook kankerverwekkend.

In navolging van een groep Tweede Kamerleden, voornamelijk van partijen van linkse signatuur, gaan in het waterschap ook fracties zich als proefkonijn opwerpen. Een meerderheid van het algemeen bestuur heeft daar geen behoefte aan. De indieners gaan nu op persoonlijke titel naar een testlab., hebben ze na afloop van de AB-vergadering woensdag aangekondigd.

Maar is het een kerntaak van een functioneel bestuur als een waterschap om dit soort tests aan te bieden dan wel te ondersteunen? De werkelijke aanpak ligt op een hoger vlak, bij de wetgevers in Den Haag en in Brussel. Waterschappen zijn uitvoerend en volgend.

De waterschapsverkiezingen komen in zicht. In maart 2027 zijn de stembussen geopend, en daarbij gaat het bij sommige fracties nu alweer kriebelen. PFAS is een bloedserieus onderwerp, zeggen de indieners, die streven naar een gifvrij Brabant.

Maar ook hier geldt: wie de wereld wil verbeteren, begint bij zichzelf. Voor inwoners en bedrijven betekent dat: beter opletten met wat je door het toilet spoelt. Géén PFAS-houdende schoonmaakmiddelen, bijvoorbeeld.

Niet voor niets heeft het waterschap daarom een visie opgesteld over het influent, het ongereinigde rioolwater dat naar de zuiveringen gaat. Bloedtesten zijn geen oplossing voor de bestaande PFAS-vervuiling in onze watersystemen en in de voedselketen. Maar bewustwording draagt wel bij aan gedragsverandering en nieuwe wetgeving. Met de influentstrategie zet Brabantse Delta daarmee een eerste stap.