Nieuwsanalyse – Van ambitie naar rituele dans: hoe de macht van het getal verbleekt

De afgelopen bestuursperiode heeft Bergen op Zoom stevig ingezet op een lokale ‘schaalsprong’ om de woningnood aan te pakken: zevenduizend nieuwe woningen, te bouwen tussen 2020 en 2040. Dat getal kreeg de afgelopen jaren steeds meer de status van een harde ambitie, dat het huidige college té beklemmend vindt. Wethouder Adam Ahajaj wil niet langer ‘dansen om de totempaal’ van het getal, maar wil vooral bouwen aan wat wérkelijk nodig is.

Het college wil zich niet langer op het getal van zevenduizend vastleggen ‘als doel op zich‘, al blijft het aantal wel een richtinggevend onderdeel van de woningbouwambitie. In de regionale Woondeal met de provincie was in 2023 sprake van 2.225 nieuwe woningen vóór 2030. Daarvan moest 30 procent bestaan uit goedkope woningen (waaronder sociale huur), 40 procent middenklasse en 30 procent duurdere woningen. Ook die 30/40/30-verdeling was onderdeel van de lokale ambitie. Nu het nieuwe volkshuisvestingsbeleid wordt besproken blijkt hoe betrekkelijk zo’n getal kan zijn: de zevenduizend woningen zijn voor het huidige college niet langer een doel op zich.

De Bergse plannenmakers gingen in de voorgaande raadsperiode vol ambitie aan de slag. Op de tekentafel ontstonden de zogeheten focusprojecten: gebieden waar nieuwe woonwijken binnen de bestaande stedelijke kernen moeten komen. Zoals de herontwikkeling van de Westersingel, de bouw van een nieuwe wijk aan de Binnenschelde, de woningtransformatie van de kantoren bij Plein XIII en de omvorming van zorglandgoed Vrederust tot een groene wijk. Later kwam ook het over enkele jaren vrijkomende Bravis-ziekenhuisterrein als focusgebied in beeld.

Nieuwe woningen zijn broodnodig. Maar waar komt het getal van zevenduizend nu precies vandaan? Gaandeweg werd duidelijk dat het vooral een afspraak binnen de toenmalige coalitie (VVD, PvdA/GroenLinks, D66, Lokaal Realisme en CDA) was, ingebracht door de toenmalige verkiezingswinnaar VVD. Bergen moet groeien voor meer slagkracht, vinden de liberalen. En groei is nodig om regionaal relevant te blijven, zo verwoordt de liberale voorman Jim Bernaards het VVD-mantra. Want anders dreigen werkgelegenheid, winkels en voorzieningen weg te vloeien uit de gemeente en verwordt Bergen tot een saaie slaapstad, met vergrijzende dorpen waar het wachten is op de leegloop.

Met de ambities kwam ook het maatschappelijk protest. De nieuwe Binnenschelde-wijk, Waterfront, bleek te ambitieus, met te veel woningen en vooral te hoge bebouwing. Daar zitten de huidige Plaatbewoners niet op te wachten. Dus zijn de plannen afgeschaald: alleen de Spaensche Scharen (Geertruidadijk) en de vroegere Stadsspeeltuin zijn als ontwikkelgebied overgebleven. Honderden woningen zijn uit dit plandeel geschrapt.

Ook bij Vrederust en de Westersingel komen omwonenden in opstand tegen hoge en massieve bouwblokken. De omvorming van de Plein XIII-kantoren kan weliswaar op maatschappelijk draagvlak rekenen, maar ook hier zijn uitdagingen. Want op een autoluwe wijk waar vooral fietsers het voor het zeggen hebben, zit niet iedereen te wachten.

Ook de verdeling 30/40/30 blijkt een té strakke richtlijn, maken diverse partijen in de aanloop van de verkiezingen van afgelopen voorjaar duidelijk. Dat kan én gaat anders, belooft huidig wethouder Adam Ahajaj.

Bij de behandeling van het nieuwe volkshuisvestingprogramma, de beleidshandleiding voor de komende volkshuisvestingsopgaven, vragen partijen zich af: voor wíé bouwen we nu eigenlijk, en waarom? En zijn die zevenduizend woningen nu écht nodig?

Van D66 mag er best wat ambitie klinken en mag er meer worden gebouwd dan lokaal nodig is. Maar het college heeft de bakens verzet: getallen zijn niet langer een doel op zich. Zo kan het zijn dat in huidige wijken waar al veel sociale woningbouw is, juist meer middenklassewoningen komen.

“We dansen niet langer rondom het getal, alsof het een totempaal is”, zegt wethouder Adam Ahajaj. Kwaliteit gaat boven kwantiteit, en een wijk is méér dan alleen stenen stapelen. Leefbaarheid, groen en toegankelijkheid zijn net zo belangrijk. En dan kan het, aan het eind van de rit, zómaar blijken dat die zevenduizend alsnog worden gehaald.

Het is een zuur verlies voor de VVD, die zich afvraagt of het huidige college het ‘afschalen’ van de woonambities kan uitleggen aan de eigen inwoners. Maar het is juist de VVD die er niet in is geslaagd de overige raadspartijen uit te leggen wat de nut en noodzaak van het zevenduizendgetal zijn. Blinde ambitie zonder inhoudelijk draagvlak is zelden overtuigend.